Αποσπάσματα από το βιβλίο του Paulo Freire* «Δέκα Επιστολές
προς εκείνους που τολμούν να διδάσκουν» εκδ. Επίκεντρο, Αθήνα, 2006
 |
| Φωτό: http://biblioo.info |
"Θα ήθελα να ξεκαθαρίσω ότι τα προσόντα για τα οποία θα
μιλήσω, τα οποία θεωρώ απαραίτητα για τον προοδευτικό δάσκαλο, είναι προσόντα
που αποκτώνται σταδιακά, μέσα από την καθημερινή πρακτική. Επιπλέον,
αναπτύσσονται μέσα από την πρακτική, παράλληλα με την πολιτική απόφαση ότι ο
ρόλος του εκπαιδευτικού είναι εξαιρετικής σημασίας. Έτσι, τα προσόντα για τα
οποία θα μιλήσω δεν μπορούμε να τα έχουμε εκ γενετής ούτε μπορούν να μας δοθούν
με διάταγμα ή ως δώρο. Επίσης, η σειρά με την οποία τα παρουσιάζω εδώ δεν αφορά
την αξία τους. Είναι όλα εξίσου αναγκαία για μια προοδευτική εκπαιδευτική
πράξη.
Θα αρχίσω με την ταπεινοφροσύνη,
χωρίς να υπονοείται με κανένα τρόπο η έλλειψη αυτοσεβασμού, η μοιρολατρία ή η
δειλία. Αντίθετα, η ταπεινοφροσύνη προϋποθέτει θάρρος, αυτοπεποίθηση,
αυτοσεβασμό και σεβασμό για τους άλλους.
Η ταπεινοφροσύνη μας βοηθά να καταλάβουμε μια προφανή
αλήθεια: κανείς δεν τα ξέρει όλα.
Κανείς δεν τα αγνοεί όλα. Όλοι ξέρουμε κάτι. Όλοι αγνοούμε κάτι. Κάποιος
χωρίς ταπεινοφροσύνη δεν μπορεί καν να ακούσει με σεβασμό εκείνους που θεωρεί
πολύ κατώτερους του δικού του επιπέδου ικανοτήτων […]
Μια από τις ελλείψεις που μπορεί να έχει ο εκπαιδευτικός
είναι η ανικανότητα να παίρνει αποφάσεις. Μια τέτοια αναποφαστικότητα εκλαμβάνεται από τους μαθητές είτε ως ηθική
αδυναμία είτε ως επαγγελματική ανικανότητα. Οι δημοκρατικοί εκπαιδευτικοί δεν
πρέπει να ακυρώνουν τον εαυτό τους στο όνομα της δημοκρατικότητάς τους.
Αντίθετα, μολονότι δεν μπορούν να πάρουν την αποκλειστική ευθύνη για τη ζωή των
μαθητών τους, δεν πρέπει στο όνομα
της δημοκρατίας να αποφύγουν την ευθύνη της λήψης αποφάσεων. Παράλληλα, δεν
πρέπει να αυθαιρετούν στις αποφάσεις τους […]
Μολονότι αναγνωρίζω ότι αυτές οι σκέψεις περί προσόντων
είναι ανολοκλήρωτες, θα ήθελα επίσης να αναφέρω με συντομία τη χαρά της ζωής, που τη θεωρώ
θεμελιώδη αρετή για τη δημοκρατική εκπαιδευτική πρακτική.
Είτε είμαστε πρόθυμοι να ξεπεράσουμε παραλείψεις ή
ασυνέπειες είτε όχι, με ταπεινοφροσύνη, με στοργική αγάπη, με θάρρος, ανοχή,
ικανότητα, αποφαστικότητα, υπομονή – ανυπομονησία και λεκτική φειδώ,
συμβάλλουμε στη δημιουργία ενός ευτυχισμένου, χαρούμενου σχολείου. Εργαζόμαστε για ένα σχολείο –
περιπέτεια, ένα σχολείο που πάει μπροστά, που δεν φοβάται να ριψοκινδυνεύει,
που απορρίπτει τη στασιμότητα. Είναι ένα σχολείο που σκέφτεται,
συμμετέχει, δημιουργεί, μιλά, αγαπά, φαντάζεται, αγκαλιάζει με πάθος και λέει
ναι στη ζωή. Δεν είναι ένα σχολείο που σιωπά και παραιτείται.
Πράγματι, ο εύκολος τρόπος να αντιμετωπίσουμε τα εμπόδια που
ορθώνονται από την κυβερνητική περιφρόνηση και την αυθαιρεσία των
αντιδημοκρατικών αρχών είναι η μοιρολατρική
παραίτηση, στην οποία πολλοί από εμάς καταφεύγουμε. «Και τι μπορώ να κάνω;
Είτε με αποκαλούν δάσκαλο είτε στοργική μητέρα, εγώ πάλι είμαι κακοπληρωμένος,
αγνοημένος και παραμελημένος. Ας είναι, λοιπόν». Στην πραγματικότητα αυτή είναι
η πιο βολική θέση, αλλά είναι και η θέση αυτού που παραιτείται από τον αγώνα,
που παραιτείται από την ιστορία. Είναι η θέση εκείνων που αποκηρύσσουν τη
σύγκρουση, η έλλειψη της οποίας υπονομεύει την αξιοπρέπεια της ζωής. Δεν μπορεί
να υπάρξει ζωή ή ανθρώπινη ύπαρξη χωρίς αγώνα και σύγκρουση. Η σύγκρουση
ενυπάρχει στη συνείδησή μας. Αν αρνηθούμε τη σύγκρουση παραβλέπουμε τις πιο
θεμελιακές όψεις της φυσικής και της κοινωνικής μας εμπειρίας. Προσπαθώντας να
αποφύγουμε τη σύγκρουση, συντηρούμε
